Manifestua! Manifestua! Manifestua!
1. Ikerketa gehiago
Bularreko minbizia osasun publikoaren krisia da jada. 2024an, Espainian 6.604 pertsona hil ziren, eta horietatik 6.513 emakumeak ziren. Urtetik urtera kasu gehiago diagnostikatzen dira, eta gero eta emakume gazteagoetan: 2024an 36.395 kasu izan ziren, eta 2025ean 37.682 izango direla aurreikusten da. Espainiako Onkologia Medikoko Elkarteak ohartarazi duenez, datozen bi hamarkadetan minbiziaren intzidentzia %60ko igoera izatera iritsi daiteke, eta 2050ean %77koa.Onartezina da baliabide faltak belaunaldi osoak kondenatzea.
Ikerketarik gabe ez dago etorkizunik. Inbertsio publiko gehiago eta gardentasunez lan egiten duten laborategiak behar dira, aurrerapenak guztiongana iritsiko direla ziurtatzeko. Gaur egun, “arrosa” koloreko funtsen zati handi bat, ez da benetako ikerketara bideratzen, eta bideratzen denean, bizitzeko behar ditugun tratamenduekin irabazi ekonomikoak lortzen dituzten laborategiak dira horien onuradun nagusiak.
Ikerketak, bizitza izan behar du helburu eta ez interes ekonomikoak. Enpresa farmazeutiko publiko batekin amesten dugu, non inbertsio kolektiboren bidez aurrerapenak guztiongana berdintasunez eta atzerapenik gabe iristea bermatuko den. Era berean, premiazkoa da bularreko minbiziaren (batez ere metastasikoaren) ikerketari lehentasuna emango dion legeria eta aurrekontu-politikak ezartzea, horrela, gaitz hau bizi dugunon biziraupena eta bizi kalitatea hobetuko duten tratamendu berritzaileak garatzeko.
2. Bularreko minbizia metastasikoa: bularreko minbizia ez da beti sendatzen.
Bularreko minbizi metastasikoa da gaitz honen alderik gogor eta ezkutuena. Hasierako faseetan diagnostikatuak diren emakumeen %30ak metastasia garatzen bukatuko du. Aldi berean, %5 eta %6 artean gaixotasuna hedatu denean jasotzen dute diagnostikoa. Gainera, metastasia tratamendua bukatu eta urteetara agertu daiteke, eta, gaur egun ere, sendaezina da.
Metastasia diagnostikatu ondorengo bizi-itxaropena 4 edo 5 urtekoa baino ez da. Egiari zor, pazienteen %78k ez du 5 urte baino gehiago bizitzea lortzen.
Bularreko minbizi metastasikoa da gaixotasun honek eragiten dituen heriotza gehienen erantzulea. Espainiar Estatuan 90 minuturo emakume bat hiltzen da, eta hala ere, ikerketan eta tratamenduetan inbertsio gutxien jasotzen duena da. Eztabaida publikoan ikusezin bihurtzeak desinformazioa elikatzeaz gain, minbizia hori pairatzen duten milaka emakumeren isiltasuna dakar.
Bularreko minbizi metastasikora bideratutako finantzaketa zuzena eta handiagoa aldarrikatzen ditugu, eta baita erregulazio-agentziek onartutako bo<ka berritzaileetarako sarbide azkar eta bidezkoak ezartzea ere, horrela, gaixotasunaren fase honetara egokitutako arreta-protokolo integralak bermatzeko. Ikerketa bizitza da, eta erresistentziak gaindituko dituzten, bizi-kalitatea hobetuko duten eta metastasiarekin bizi diren pertsonei itxaropena emango dien terapiak garatzea izan behar du helburua.
Baina ez gara botikez soilik ari. Bularreko minbizi metastasikoarekin bizitzeak tratamendu etengabeak, albo-ondorioak, neke fisiko eta psikologikoa, eta paziente zein senideentzako zama emozional handiak dakartza. Horregatik disziplina anitzeko ikuspuntutik eragitea eskatzen dugu, zeinak psiko-onkologia, zaintza aringarriak, fisioterapia, mina kudeatzeko programak eta laguntza soziala barne hartzen dituen. Helburuak ezin du bizitza luzatzea baino ez izan, urte horiek kalitatez, duintasunez, autonomiaz eta laguntzaz bizitzeko bermea baizik.
3. Minbiziaren ondoren: Bularreko minbizia ez da “urte txar bat” soilik.
Bularreko minbizia ez da amaitzen ebakuntza, kimioterapia edo erradioterapia saioak bukatzen direnean. Milaka emakumerentzat, etapa berri bat hasten da orduan: eguneroko bizitzan eragina duten ondorio fisiko eta emozionalekin bizitzearena. Bertan geratzen diren eta askotan behar duten arreta jasotzen ez duten bigarren mailako ondorioak anitzak dira: Neke kronikoa, insomnioa, artikulazioetako mina, osteoporosia, arazo kardiakoak, laino mentala, antzutasuna edo menopausia goiztiarra, besteak beste.
Minbizitik bizirik irteteak ez du aurreko bizitzara itzultzea esan nahi. Tratamenduen ondorioz aldatu diren gorputz eta buruarekin bizitzen ikastea dakar. Hala ere, osasun-sistemak ez ditu oraindik behar horiek modu integralean artatzen dituzten jarraipen-unitateak eskaintzen.
Fisioterapia, nutrizioa, ginekologia espezializatua, sexologia eta osasun mentala barne hartzen dituzten unitateak eskatzen ditugu. Bizi-kalitate duina bermatuko diguten baliabideak behar ditugu.
Bereziki, osasun mentalak behar besteko garrantzia izan beharko luke. Antsietatea, depresioa,
berriro gaixotzeko beldurra, antzutasunaren edo gorputz-irudiaren galeraren dolua… errealitate horiek onkologia-arretaren parte izatea ezinbestekoa da. Doako laguntza psikologikoa, iraunkorra eta espezializatua eskatzen dugu emakume guztientzat. Izan ere, minbizia ez da gorputzaren gaixotasuna bakarrik, bizitza osoaren gaixotasuna baizik.
4. Desberdintasunekin amaitu: Osasun publikoa
Bularreko minbiziak ez gaitu denok modu berean kolpatzen. Diagnostikoetarako sarbideak, tratamenduak eta zaintzak ezin du posta-kodeak eta baliabide ekonomikoak baldintzatuta egon. Gaur egun, emakume gehiegik ordaindu behar izaten dituzte proba pribatuak diagnostiko goiztiarra lortzeko edo osasun publikoak oraindik finantzatzen ez dituen tratamendu berritzaileetara heltzeko. Desberdintasun horrek baliabide gutxien dituztenak osasun prekarietatera kondenatzen ditu eta osasun publikoak izan beharko lukeen berdintasun printzipioa urratzen du.
Gaixotasuna geroz eta emakume gazteagoek garatzen dutela kontuan duten behaketa goiztiar eta doakoak behar ditugu. Erreferentziazko zentroak eskatzen ditugu, non lurralde osoan banatuta dauden, jarduteko protokolo bateratuekin lan egiten duten, profesional/paziente ratio duina bermatzen duten eta pertsona bakoitzari dagokion arreta eskaintzen direnak. Emakume baten bizitokiak ez luke biziraupenerako aukera edo bizi-kalitatea baldintzatu behar.
Horrez gain, bularreko minbiziaren arreta ezin da ikuspegi medikora bakarrik mugatu.
Gaixotasunak emakume asko zaurgarritasun ekonomikoan, langabezian edo gizarte-bazterkerian uzten ditu. Auzitegi medikuek, oraindik ere, tratamenduan dauden pazienteei alta ematen jarraitzen dute, baita minbizi metastasikoa duten emakumeei ere. Aldi berean, baja hartzean langabezian dauden emakumeen prestazioak agortzen dira. Autonomoek, bestalde, ez dute babes-sarerik, eta asko euren jarduera ixtera behartzen dira.
Erreforma laboral eta administratibo bat eskatzen dugu, minbizia epe luzeko gaixotasun gisa aitortuko duena, itzulera progresiboa, ordutegi malgua eta ezintasun-irizpide koherenteak bermatuz lurralde osoan.
Hau horrela, osasungintzaren, gizarte-zerbitzuen eta lan-sistemaren arteko koordinazioa eskatzen dugu: Bularreko minbiziari ez zaio ospitaleetan bakarrik aurre egiten, gizarte- eta laneskubideen eremuan ere borrokatzen baita.
5. Pinkwashing-ari ez
Urriaren 19a ez da kanpaina komertzialetarako eguna, ezta erakusleihoak lazo “arrosez” betetzeko eguna ere. Salaketarako, oroimen kolektiborako eta eskaera politikorako eguna da.
Bularreko minbizia publizitate-tresna gisara erabiltzea salatzen dugu, horrela, gure minari garrantzia kendu eta gaixotasun konplexu eta suntsitzailea marketingaren azaleko keinu batera murrizten baita.
Urtero ikusten dugu enpresek promozioak eta ikuskizunak abiarazten dituztela elkartasunaren izenean, baina bildutakoaren ehuneko txiki bat baino ez dute bideratzen ikerketara edo osasun arretaren hobekuntzara. Marka horietako askok ez dituzte euren produktuen toxikotasuna aztertzen, ezta prebentzioan duten erantzukizuna onartzen ere. Irudi arrosaz baliatzen dira, eta bitartean, guk itxaron zerrendetan, baliabide faltan eta eskuratu ezin ditugun tratamenduetan jarraitzen dugu.
Bularreko minbizia ez da lazo bat, ez da kolore bat, ezta norbanako gainditze istorioa ere. Gaitz larria da, politika publikoak, ikerketa eta zaintza eskatzen dituena. Horregatik esaten dugu ozen: aspertu gara pinkwashing-arekin. Konpromiso erreala nahi dugu, ez publizitate-kanpainak.
6. Gaixotzen gaituzten substantzia toxiko eta kantzerigenoen debekua
Bularreko minbiziaren prebentzioa ezin da banakako gomendioetara mugatu, hala nola, “bizitza osasuntsua” eramatera edota “bularra ukitzera”. Erantzukizuna guri pasatzen diguten bitartean, substantzia toxiko eta kartzinogenoen eraginpean jarraitzen dugu: arnasten dugun airean, elikaduran, egunero kontsumitzen ditugun produktuetan eta kutsatutako lan-inguruneetan. Benetako prebentzioa, auto azterketa edo bizimodu ohituretan baino lehen hasten da. Egunerokotasunean arnasten, jaten eta kontsumitzen ditugu minbizia eragiten duten substantziak, eta hauek ez ditu inork behar adinako irmotasunez arautzen.
Arazoaren muinera joango diren poli<ka ausartak nahi ditugu: gaixotzen gaituzten kutsatzaile eta produktu kimikoak debekatzea, industriari erantzukizuna eskatzea eta ingurune osasuntsuak bermatzea. Lehen mailako prebentzioak ezin du norbanakoaren moralitatean oinarritu, gure osasuna etekin ekonomikoen gainetik babestuko duen erabaki politikoa izan behar baitu.
Konpromiso politiko irmoa eskatzen dugu gure osasuna gaixotzen duen industriaren aurrean babesteko. Eguneroko toxikotasunaren aurkako legeak ezartzea nahi dugu, eta substantzia horien eraginaren inguruko ikerketa gardena bermatzea. Izan ere, “bizitza osasuntsua” eramateko esaten diguten bitartean, sistemak gure bizitzak pozoitzen dituen ekoizpen eredua onartzen du. Bularreko minbizia prebenitzea betebehar publikoa da, ez hautu pribatua.
Bularreko Minbizia
Ez da Arrosa!
Bularreko minbizia ez da norbanako kontua. Gure bizitza bakoitza istoria kolektiboa da, denon istoria. Horregatik, igande hau, urriaren 19a, ez da erakusleiho arrosen edota mezu hutsalen eguna izango. Borroka eta aldarrikapenerako eguna izango da.
Izan ere, gaixotasun honek eragindako heriotzen datuak izugarriak dira, eta argi erakusten digute osasun publikoaren arazoaren aurrean gaudela. Baina datuak baino gogorragoa da gure kideak agurtzea: Marta, María, Irantzu, Itxaso, Patricia, Eider, Maider, Paula, Iride, Sara, Laura, Naiara, Mariset, Leire, Belén, Iratxe, Aitziber, Agurtzane, Sonia, Miriam, Maribel, Olga, Cristina, Rakel… Ez dira zenbakiak: gure lagunak ziren, gure arrebak, bikotekideak, alabak… Nahikoa da ingurura begiratzea, denok hurbileko kasuren bat dugula hautemateko. Gaixotasun luze eta gogor horrek izena du: minbizia. Izendatu dezagun.
Gaur Madril, Bilbo, Donostia, Bartzelona eta Valentzia hirietan elkartuko gara, ozen eta argi esateko bularreko minbizia ez dela arrosa: marroia da, grisa, beltza… mina da, duintasuna da, bizipen partekatua da.
Benetako ikerketa, arreta integrala, berdintasuna osasun publikoan, pinkwashing-arekin amaitzea, eta gaixotzen gaituzten substantziak debekatuko dituzten neurri politikoak nahi ditugu.
Zure hiria mobilizazio honetara gehitu nahi baduzu, jar zaitez gurekin harremanetan Telegram bidez. Gauzak elkarrekin bakarrik alda ditzakegulako, gure aldarriak kolektiboak direlako, emakumeen bizitzak ez direlako negoziatzen.
Bularreko minbizia ez da arrosa. Urriaren 19an, kaleetan ikusiko dugu elkar.